Zulfikar Zuko Džumhur je rođen 24. septembra 1920. godine u Konjicu. Potiče iz ugledne stare ulemanske porodice. Osnovnu školu i nižu gimnaziju završio je u Beogradu (gdje mu je otac radio kao imam), a višu gimnaziju završava u Sarajevu 1939. Počeo je studirati pravo, ali je prešao na likovnu akademiju i završio je u klasi Petra Dobrovića.
Prve crteže je objavio u Narodnoj armiji 1947., a od tada sarađuje kao karikaturista i ilustrator u Ježu, Borbi, Vetrenjaci, Politici, Oslobođenju, reviji Danas, NIN-u kao stalni saradnik i urednik. Objavio je više od 10.000 karikatura.
Džumhur je stekao široku prepoznatljivost i kroz svoje karikature, među kojima se izdvaja ona na kojoj Marx sjedi za radnim stolom ispod Staljinovog portreta.
Činjenica da su Marx i Staljin u Džumhurovoj poznatoj karikaturi istorijski “zamijenili mjesta” predstavlja dobar primjer njegovog karakterističnog načina da razotkriva i preispituje prošlost.
To djelo je postalo prepoznatljiv simbol tadašnjeg političkog identiteta, zbog čega je Džumhur uživao posebne simpatije Josipa Broza Tita.
Napisao je scenari za tri televizijske serije, više kratkih filmova i scenarije za igrane filmove Horoskop, Nokaut i vjerovatno najpoznatiji film Miris Dunja gdje je bio koautor sa Mirzom Idrizovićem i češkim piscem Karelom Valterom.
Uradio je 35 scenografija za pozorište, a posljednjih deset godina života radio je na sarajevskoj televiziji kao pisac scenarija i voditelj serija emisije Hodoljublje.
“Neka narod zna kad dotakne Zuku Džumhura da je dotakao djelo jednog čovjeka koji je bio obdaren i sposoban u svim disciplinama na način renesansnih filozofa, umjetnika, slikara. Dakle, univerzalni znalac ljudske duhovnosti”, svojevremeno je o Džumhuru govorio jedan od najznačajnijih bosanskohercegovačkih književnika Abdulah Sidran.
Depadans Zavičajnog muzeja u Konjicu danas čuva bogatu zaostavštinu Zulfikara Zuke Džumhura, uključujući autentični namještaj, lične predmete, rukopise i fotografije koje svjedoče o životu ovog značajnog umjetnika.
Osim objavljenih djela, muzej posjeduje i neobjavljene autorske tekstove Zuke Džumhura i njegove porodice, te brojne fotografije koje dokumentuju susrete sa istaknutim piscima i umjetnicima tog vremena.
Autor kojem je Andrić pisao predgovor
Jedan od najupečatljivijih segmenata posvećen je Zukinoj knjizi Nekrolog jednoj čaršiji, koja nosi posebnu historijsku vrijednost. Naime, to je jedina knjiga za koju je nobelovac Ivo Andrić ikada napisao predgovor, što ovo djelo čini unikatnim u bogatom književnom opusu autora.
Knjiga predstavlja zbirku kratkih reportaža ili priča, a svaka od njih predstavlja jednu cjelinu. Istovremeno, priče su na neki način i povezane. U knjizi ima ukupno četrnaest kratkih priča. Pisac u njima vrlo slikovito i maštovito opisuje svoje putovanje. Sve priče imaju neobične završetke.
“Uvijek sam govorio da je to čovjek kojem ne treba kompas i sat. On je bio domaćin na svakom dijelu ove planete i vođen istočnjačkom mudrošću”, rekao je o Džumhuru jednom prilikom književnik i glumac Senadin Dino Begtašević.
Zulfikar Zuko Džumhur jedan je od najvećih boema svog vremena. Ipak, dio s kojim se rado družio i Josip Broz Tito. Danas je, nažalost uspomena na tog velikog stvaraoca svedena na profanu i trivijalnu sliku boema.
“Uz tu sliku, kao najveći paradoks nerazumijevanja Zukinog talenta, spominje se predgovor koji je Ivo Andrić napisao za Nekrolog jednoj čaršiji, ali malo ko je u stanju iz Andrićevih riječi iščitati suštinu Zukinog pripovjedačkog talenta. Za hvalu je pojava Džumhurovih izabranih djela koje je krajem 2018. objavila sarajevska izdavačka kuća “Buybook”. Time je učinila mnogo u rušenju tog ružnog i netačnog mita jer je svima onima koji Zuku poznaju samo kao boema bjelodano pokazala da je to pisac koji je iza sebe ostavio bogato i važno djelo”, napisao je za Aljazeeru novinar, pisac, književni i filmski kritičar Jasmin Agić.
Džumhur je umro u Herceg Novom, a ukopan u rodnom Konjicu 29. novembra 1989. godine.